Tài khoản 121 là công cụ kế toán quan trọng giúp doanh nghiệp ghi nhận và theo dõi các khoản đầu tư chứng khoán ngắn hạn nhằm mục đích kinh doanh. Việc hạch toán chính xác không chỉ đảm bảo tuân thủ quy định mà còn hỗ trợ quản lý dòng tiền hiệu quả. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết cùng Công ty dịch vụ kế toán ACC.

1. Hướng dẫn hạch toán tài khoản 121 chứng khoán kinh doanh

Tài khoản 121 được sử dụng để phản ánh giá trị các loại chứng khoán mà doanh nghiệp sở hữu với mục đích kinh doanh (mua vào để bán ra kiếm lời) trong thời hạn không quá một năm. Theo quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, tài khoản này bao gồm các loại cổ phiếu, trái phiếu niêm yết hoặc chưa niêm yết mà doanh nghiệp thực hiện đầu tư ngắn hạn.

Giá trị ban đầu của chứng khoán kinh doanh được ghi nhận theo giá gốc, bao gồm giá mua thực tế cộng với các chi phí giao dịch liên quan trực tiếp như phí môi giới, phí giao dịch. Trong quá trình nắm giữ, doanh nghiệp thực hiện đánh giá lại theo giá trị hợp lý tại thời điểm lập báo cáo tài chính. Chênh lệch tăng hoặc giảm giá trị hợp lý sẽ được ghi nhận tương ứng vào doanh thu hoặc chi phí tài chính trong kỳ. Cuối kỳ, số dư bên Nợ của tài khoản 121 phản ánh giá trị chứng khoán kinh doanh hiện có của doanh nghiệp.

2. Nội dung phản ánh của tài khoản 121

Tài khoản 121 phản ánh toàn bộ biến động về giá trị chứng khoán kinh doanh mà doanh nghiệp sở hữu. Về kết cấu, bên Nợ ghi nhận giá gốc khi mua chứng khoán và các khoản điều chỉnh tăng giá trị hợp lý khi có biến động thị trường. Ngược lại, bên Có ghi nhận giá gốc khi thực hiện bán chứng khoán hoặc các khoản điều chỉnh giảm giá trị hợp lý.

Số dư bên Nợ phản ánh giá trị chứng khoán kinh doanh doanh nghiệp đang nắm giữ. Cần lưu ý rằng tài khoản này không bao gồm các loại chứng khoán đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn hay các khoản đầu tư dài hạn. Doanh nghiệp cần phân loại rõ ràng các khoản đầu tư ngay từ thời điểm mua để tránh nhầm lẫn với các tài khoản đầu tư tài chính khác. Việc theo dõi chi tiết từng loại chứng khoán giúp doanh nghiệp xác định chính xác kết quả kinh doanh khi thực hiện thanh lý.

Xem thêm: Cách hạch toán tài khoản 357 quỹ bình ổn giá theo quy định

3. Phương pháp hạch toán chi tiết

Có các tài khoản liên quan như tiền mặt, tiền gửi ngân hàng hoặc phải trả cho nhà cung cấp theo giá gốc.

Định kỳ tại thời điểm lập báo cáo tài chính, doanh nghiệp thực hiện đánh giá lại chứng khoán kinh doanh theo giá trị hợp lý. Trong trường hợp giá trị hợp lý của chứng khoán kinh doanh cao hơn giá trị đang ghi sổ, kế toán thực hiện ghi Nợ tài khoản 121 và ghi Có tài khoản 515 (Doanh thu hoạt động tài chính) đối với phần chênh lệch tăng. Ngược lại, nếu giá trị hợp lý thấp hơn giá trị đang ghi sổ, kế toán thực hiện ghi Nợ tài khoản 635 (Chi phí tài chính) và ghi Có tài khoản 121 đối với phần chênh lệch giảm.

Khi thực hiện bán chứng khoán, kế toán ghi nhận doanh thu theo giá bán thực tế và giá vốn theo giá gốc của chứng khoán trên tài khoản 121. Mọi nghiệp vụ phát sinh đều phải có đầy đủ chứng từ gốc hợp lệ và được ghi sổ kế toán kịp thời theo đúng các hướng dẫn tại Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Xem thêm: Hướng dẫn cách hạch toán tài khoản 003

4. Lưu ý khi sử dụng tài khoản 121

Doanh nghiệp cần phân biệt rõ chứng khoán kinh doanh với các loại hình chứng khoán khác ngay tại thời điểm phát sinh giao dịch để hạch toán đúng tài khoản. Việc đánh giá lại giá trị hợp lý phải được thực hiện nhất quán theo phương pháp đã lựa chọn và tuân thủ nguyên tắc thận trọng trong kế toán.

Các khoản cổ tức hoặc lãi trái phiếu nhận được từ chứng khoán kinh doanh phải được ghi nhận vào thu nhập tài chính, không làm giảm giá gốc của tài khoản 121. Cuối mỗi năm tài chính, doanh nghiệp cần lập bảng đối chiếu giữa số liệu kế toán và sổ dư chứng khoán thực tế để phát hiện chênh lệch kịp thời. Việc tuân thủ đúng quy trình giúp hạn chế rủi ro sai sót trong báo cáo tài chính và đảm bảo tính minh bạch thông tin cho các bên liên quan.

5. Câu hỏi thường gặp

Tài khoản 121 có được sử dụng cho chứng khoán dài hạn không?

Không. Tài khoản 121 chỉ được sử dụng cho mục đích đầu tư ngắn hạn nhằm mục đích kinh doanh. Các khoản đầu tư dài hạn phải được hạch toán vào các tài khoản đầu tư tài chính dài hạn tương ứng theo quy định của Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Khi nào cần đánh giá lại giá trị hợp lý của tài khoản 121?

Đánh giá lại được thực hiện định kỳ, thường là cuối kỳ kế toán hoặc khi có biến động lớn về giá thị trường. Chênh lệch được ghi nhận ngay vào kết quả hoạt động kinh doanh để phản ánh giá trị thực tế.

Doanh nghiệp có phải trích lập dự phòng cho tài khoản 121 không?

Theo quy định hiện hành tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp không cần trích lập dự phòng giảm giá cho chứng khoán kinh doanh vì tài khoản này đã được thực hiện đánh giá lại theo giá trị hợp lý định kỳ. Việc đánh giá này đã phản ánh đúng mức sụt giảm giá trị tài sản trên sổ sách kế toán.

Tài khoản 121 cần được hạch toán cẩn thận để đảm bảo tính chính xác trong báo cáo tài chính. Để được hỗ trợ chuyên sâu, hãy liên hệ Công ty dịch vụ kế toán ACC ngay hôm nay.