Kế toán kiểm toán là gì luôn là câu hỏi gây nhầm lẫn lớn nhất cho sinh viên, chủ doanh nghiệp và cả những người mới vào nghề, bởi hai từ này thường được nói liền nhau nhưng thực chất là hai công việc hoàn toàn khác biệt. Hãy cùng Công ty kế toán ACC làm rõ một lần và mãi mãi về khái niệm này ngay dưới đây.

1. Định nghĩa chính xác và bản chất thực sự của kế toán kiểm toán là gì

Trước khi so sánh, chúng ta cần hiểu rõ từng khái niệm riêng lẻ và tại sao lại hay bị ghép chung thành một cụm từ.

• Kế toán là gì: Kế toán là quá trình thu thập, xử lý, ghi chép, tổng hợp và cung cấp thông tin tài chính của chính đơn vị mình theo đúng chuẩn mực và chế độ kế toán, người làm kế toán chính là nhân viên nội bộ của doanh nghiệp.
• Kiểm toán là gì: Kiểm toán là hoạt động kiểm tra, đánh giá và xác nhận tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính do một bên độc lập thực hiện, người làm kiểm toán không bao giờ là nhân viên của đơn vị được kiểm toán.
• Kế toán kiểm toán – cách gọi thông tục: Ở Việt Nam, cụm từ “kế toán kiểm toán” thường được dùng để chỉ ngành học hoặc nghề nghiệp chung, còn trên thực tế quốc tế thì gọi riêng là Accounting (kế toán) và Auditing (kiểm toán).
• Sự khác biệt về tính độc lập: Kế toán có thể “làm đẹp” số liệu trong giới hạn pháp luật cho lãnh đạo, còn kiểm toán viên phải đưa ra ý kiến khách quan, nếu phát hiện sai phạm nghiêm trọng có thể từ chối ký báo cáo hoặc báo cáo cơ quan chức năng.

2. Các loại kiểm toán phổ biến mà doanh nghiệp Việt Nam đang phải thực hiện năm 2025

Không phải mọi công ty đều phải kiểm toán, nhưng khi đã thuộc diện bắt buộc thì không được phép trốn tránh.

• Kiểm toán báo cáo tài chính bắt buộc: Áp dụng cho công ty niêm yết, công ty đại chúng, doanh nghiệp FDI, tổ chức tín dụng, công ty có vốn nhà nước trên 20%, doanh nghiệp có quy mô lớn theo tiêu chí Nghị định 05/2019 (tổng tài sản từ 100 tỷ hoặc doanh thu từ 200 tỷ).
• Kiểm toán nội bộ: Do chính doanh nghiệp tự lập phòng hoặc thuê bên ngoài để kiểm tra hệ thống kiểm soát nội bộ, phòng chống gian lận, thường thấy ở các tập đoàn lớn như Vingroup, Viettel, Masan.
• Kiểm toán thuế và kiểm tra thuế: Do cơ quan thuế thực hiện hoặc thuê công ty kiểm toán độc lập, mục tiêu là xác định nghĩa vụ thuế đúng, thường kết hợp với quyết toán thuế hàng năm.
• Kiểm toán hoạt động và kiểm toán tuân thủ: Kiểm tra xem doanh nghiệp có tuân thủ đúng pháp luật, hợp đồng, quy trình nội bộ không, phổ biến trong các dự án ODA, dự án sử dụng vốn nhà nước.

>>> Xem thêm tại đây: Dịch vụ kế toán thuế trọn gói

Xem thêm: Lợi nhuận kế toán là gì? Tìm hiểu

3. Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính chuẩn quốc tế gồm những bước nào

Một cuộc kiểm toán chuyên nghiệp thường kéo dài từ 2-8 tuần và phải tuân thủ nghiêm ngặt Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) và ISA.

• Giai đoạn lập kế hoạch: Kiểm toán viên đánh giá rủi ro, xác định trọng yếu, xây dựng chiến lược kiểm toán, gửi thư chấp thuận hợp đồng và yêu cầu doanh nghiệp chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, sổ sách, chứng từ.
• Giai đoạn thực hiện kiểm toán thực địa: Kiểm tra mẫu chứng từ, đối chiếu công nợ, quan sát kiểm kê tài sản, thực hiện thủ tục phân tích, phỏng vấn lãnh đạo và nhân viên liên quan.
• Giai đoạn đánh giá và kết luận: Tổng hợp bằng chứng kiểm toán, thảo luận các sai sót phát hiện với doanh nghiệp, đưa ra ý kiến kiểm toán (sạch, có ngoại trừ, từ chối hoặc bất lợi).
• Giai đoạn phát hành báo cáo: In báo cáo kiểm toán có chữ ký của ít nhất 2 kiểm toán viên hành nghề, đóng dấu công ty kiểm toán, nộp cho doanh nghiệp và các cơ quan quản lý (UBCKNN, Sở KH&ĐT, thuế…).

Xem thêm: Cách hạch toán xử lý công nợ nhỏ lẻ

4. Lợi ích thực tế và những hệ lụy khi không làm kiểm toán đúng cách

Nhiều doanh nghiệp coi kiểm toán là “gánh nặng chi phí” nhưng thực tế lại là “bảo hiểm” đắt giá nhất cho uy tín và sự sống còn.

• Tăng độ tin cậy cho báo cáo tài chính: Nhà đầu tư, ngân hàng, đối tác chỉ tin khi thấy báo cáo có ý kiến chấp nhận toàn phần từ Big4 (PwC, Deloitte, EY, KPMG) hoặc các công ty kiểm toán lớn trong nước.
• Phát hiện sớm gian lận và thất thoát: Rất nhiều vụ thất thoát hàng nghìn tỷ (như vụ Tân Thuận – IPC, AIC, Việt Á) đều được kiểm toán nội bộ hoặc kiểm toán độc lập phát hiện đầu tiên.
• Hưởng lãi suất vay thấp hơn: Ngân hàng thường giảm 0,5-2% lãi suất/năm cho doanh nghiệp có báo cáo kiểm toán sạch 3 năm liên tiếp, tiết kiệm hàng chục tỷ tiền lãi mỗi năm.
• Hậu quả nếu chọn công ty kiểm toán kém: Báo cáo bị UBCKNN từ chối, cổ phiếu bị cảnh báo, bị phạt hành chính 100-700 triệu đồng, lãnh đạo có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cố ý làm sai báo cáo đã được kiểm toán.

Kế toán kiểm toán là gì – giờ đây bạn đã thấy rõ đây không phải là một nghề mà là hai nghề hoàn toàn khác nhau, nhưng lại bổ trợ lẫn nhau để tạo nên bức tranh tài chính trung thực và đáng tin cậy nhất cho doanh nghiệp. Hãy liên hệ ngay cùng Công ty kế toán ACC để được tư vấn miễn phí và lựa chọn gói dịch vụ kiểm toán phù hợp nhất với chi phí hợp lý nhất hiện nay.