Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công ty dịch vụ kế toán ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Căn cứ pháp lý liên quan

Theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020 (cụ thể Điều 119 về tái cơ cấu doanh nghiệp) và Thông tư 99/2025/TT-BTC (hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, đặc biệt về hạch toán các khoản chênh lệch đánh giá lại tài sản), việc phát sinh khoản thu nhập từ đánh giá lại tài sản trong quá trình tái cấu trúc nội bộ phải tuân thủ nguyên tắc kế toán tài chính, đảm bảo phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch. Đánh giá lại tài sản thường nhằm cập nhật giá trị hợp lý của tài sản cố định hoặc tài sản khác trong bối cảnh tái cấu trúc, nhưng không phải mọi khoản chênh lệch đều được ghi nhận trực tiếp vào lợi nhuận.

Xem thêm: Mọi người ơi, túm lại theo luật hộ kinh doanh có cần tạo tài khoản hộ kinh doanh không, hay tài khoản chính chủ phục vụ kinh doanh là được? Em dự định mở tài khoản hộ kinh doanh của ngân hàng MB, các anh chị đã dùng rồi có thấy nhược điểm gì không ạ?

Bản chất của khoản chênh lệch từ đánh giá lại tài sản

Khoản chênh lệch phát sinh từ việc đánh giá lại tài sản (thường là tăng giá trị tài sản cố định hoặc tài sản đầu tư) trong tái cấu trúc nội bộ đại diện cho sự thay đổi giá trị tài sản do các yếu tố thị trường hoặc nội tại doanh nghiệp, không phải thu nhập từ hoạt động kinh doanh thông thường. Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) số 03 về tài sản cố định hữu hình (được hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 99/2025/TT-BTC), khoản chênh lệch này được coi là "thu nhập toàn diện khác" chứ không phải lợi nhuận ròng từ hoạt động. Do đó, nó không được ghi nhận trực tiếp vào lợi nhuận chưa phân phối trên báo cáo kết quả kinh doanh, nhằm tránh làm méo mó chỉ số lợi nhuận hoạt động.

Cách ghi nhận kế toán khoản chênh lệch

Xem thêm: Các anh chị cho em hỏi phòng chẩn trị y học cổ truyền thuế tính như thế nào ạ?

• Ghi nhận vào vốn chủ sở hữu: Khoản chênh lệch tăng giá trị tài sản phải được hạch toán vào tài khoản 414 – "Chênh lệch đánh giá lại tài sản" (theo Thông tư 99/2025/TT-BTC). Điều này phản ánh đúng nguyên tắc kế toán, nơi chênh lệch đánh giá lại được tích lũy trong phần vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán, thay vì chuyển thẳng vào lợi nhuận chưa phân phối (tài khoản 421). Chỉ khi tài sản được xử lý (bán, thanh lý) hoặc có quy định đặc biệt từ cơ quan nhà nước, khoản chênh lệch mới có thể được chuyển dần vào lợi nhuận.
• Trường hợp ngoại lệ: Nếu tái cấu trúc nội bộ liên quan đến sáp nhập hoặc chia tách doanh nghiệp (theo Điều 192 đến 198 Luật Doanh nghiệp 2020), và được cơ quan thuế chấp thuận, một phần chênh lệch có thể được điều chỉnh vào lợi nhuận lũy kế sau khi hoàn tất thủ tục. Tuy nhiên, trong tái cấu trúc nội bộ thuần túy (không thay đổi pháp nhân), nguyên tắc chính vẫn là ghi nhận vào vốn chủ sở hữu để đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ thuế thu nhập doanh nghiệp (theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025).
• Yêu cầu chứng từ và kiểm toán: Doanh nghiệp cần lập biên bản đánh giá lại tài sản do hội đồng quản trị phê duyệt, kèm báo cáo thẩm định giá từ đơn vị độc lập (nếu giá trị lớn). Việc ghi nhận phải được kiểm toán độc lập xác nhận để tránh rủi ro điều chỉnh từ cơ quan thuế.

Việc tuân thủ đúng quy định giúp doanh nghiệp tránh các sai sót kế toán, giảm thiểu rủi ro phạt hành chính theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán. Đồng thời, đảm bảo báo cáo tài chính đáng tin cậy, hỗ trợ ra quyết định kinh doanh hiệu quả. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công ty dịch vụ kế toán ACC.