Việc hiểu đúng cách xác định giá giao dịch liên kết đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ doanh nghiệp trước những rủi ro ấn định thuế và đảm bảo sự minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Để nắm vững các nguyên tắc định giá theo thị trường và áp dụng đúng quy định pháp luật hiện hành, chúng ta sẽ cùng đi sâu vào nội dung chi tiết cùng Công ty kế toán ACC

1. Nguyên tắc cốt lõi trong định giá giao dịch với bên liên kết

Trong bất kỳ quan hệ kinh tế nào giữa các bên có liên kết, nguyên tắc quan trọng nhất được cơ quan thuế công nhận chính là "Nguyên tắc giá thị trường" (Arm’s Length Principle).  

Theo quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP, giá giao dịch liên kết phải được xác định như thể các giao dịch đó diễn ra giữa các bên độc lập trong điều kiện tương đương. Mục tiêu của nguyên tắc này là ngăn chặn việc điều chuyển lợi nhuận sang các đơn vị có thuế suất ưu đãi hoặc che giấu lợi nhuận thực tế.

Khi doanh nghiệp chủ động xây dựng chính sách định giá dựa trên nguyên tắc này, không chỉ giúp tuân thủ Luật Quản lý thuế 2019 mà còn nâng cao sự uy tín đối với các cơ quan quản lý. Việc áp dụng đúng nguyên tắc giá thị trường sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu tối đa xác suất bị cơ quan thuế bác bỏ chi phí hoặc áp đặt khung giá mới, từ đó bảo toàn dòng tiền và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế TNDN một cách hợp pháp.

2. Cách xác định giá giao dịch liên kết chi tiết

Doanh nghiệp cần nắm rõ và vận dụng linh hoạt các phương pháp định giá dựa trên đặc thù giao dịch và sẵn có của dữ liệu thị trường.  

Phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập. 

Đây là phương pháp ưu tiên hàng đầu, so sánh giá của hàng hóa, dịch vụ trong giao dịch liên kết với mức giá của sản phẩm tương đương được bán giữa các bên độc lập. Để áp dụng, doanh nghiệp cần có dữ liệu thị trường tin cậy về mức giá, chiết khấu và các điều khoản thanh toán. Mặc dù là phương pháp trực quan nhất, nhưng nó đòi hỏi sự tương đồng rất cao về sản phẩm và điều kiện thị trường, vì vậy thường được áp dụng cho các mặt hàng phổ biến, ít biến động về giá.

Phương pháp giá bán lại hoặc giá vốn cộng lãi.

Khi không có dữ liệu so sánh trực tiếp, doanh nghiệp có thể sử dụng phương pháp giá bán lại cho các hoạt động phân phối, hoặc phương pháp giá vốn cộng lãi cho các hoạt động sản xuất. Phương pháp này dựa trên việc tính toán biên lợi nhuận gộp phù hợp của bên thực hiện chức năng kinh doanh. Doanh nghiệp cần xác định các chi phí hợp lý cấu thành nên giá thành hoặc giá bán để làm căn cứ tính toán, đảm bảo biên lợi nhuận này không vượt quá mức cho phép của các công ty độc lập tương tự trong ngành.

Phương pháp so sánh tỷ suất lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh.

Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất cho các giao dịch phức tạp hoặc dịch vụ liên kết. Doanh nghiệp sẽ so sánh các chỉ số như tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, hoặc lợi nhuận trên chi phí của mình với các doanh nghiệp độc lập khác trong cùng ngành nghề. Việc lựa chọn chỉ số so sánh phải căn cứ vào tính chất giao dịch (mua bán hay sản xuất) để đảm bảo tính khách quan, giúp cơ quan thuế hiểu rõ rằng lợi nhuận mà doanh nghiệp giữ lại tại Việt Nam là tương xứng với chức năng và rủi ro đảm nhận.

Xem thêm: Trường hợp nào được miễn hồ sơ giao dịch liên liên kết?

3. Quy trình thực hiện phân tích và đối chiếu dữ liệu giá

Để bộ hồ sơ xác định giá có tính thuyết phục cao, quy trình phân tích dữ liệu cần được thực hiện qua các bước khoa học và có hệ thống. Điều này giúp doanh nghiệp có bằng chứng thép khi làm việc với cơ quan thuế.

Bước 1: Phân tích chức năng, tài sản và rủi ro (FAR).

Trước khi xác định giá, doanh nghiệp phải phân tích rõ mình đang đóng vai trò gì: sản xuất, phân phối hay cung cấp dịch vụ quản lý. Đồng thời, cần liệt kê các tài sản (vô hình, hữu hình) mà mình sử dụng và các rủi ro mà mình phải gánh chịu (rủi ro thị trường, rủi ro tín dụng). Việc lập bảng FAR chi tiết giúp định vị doanh nghiệp trong chuỗi giá trị của tập đoàn, từ đó lựa chọn phương pháp định giá phù hợp.

Bước 2: Tìm kiếm và lựa chọn dữ liệu so sánh.

Dữ liệu này có thể lấy từ các báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trong cùng ngành hoặc các cơ sở dữ liệu chuyên dụng về tài chính. Việc lựa chọn đối tượng so sánh phải đảm bảo tính tương đồng về mặt địa lý, ngành nghề và quy mô. Doanh nghiệp cần lưu lại toàn bộ quá trình tìm kiếm và lọc dữ liệu này để làm căn cứ giải trình khi có thanh tra về hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết.

Bước 3: Thực hiện các điều chỉnh khác biệt và chốt mức giá.

Khi có dữ liệu, doanh nghiệp cần điều chỉnh các khác biệt về điều kiện thanh toán, chi phí vận chuyển hoặc các yếu tố khác để đưa mức giá của mình về cùng một mặt bằng so sánh với đối thủ độc lập. Sau khi đã điều chỉnh, hãy lập báo cáo tổng hợp nêu rõ lý do lựa chọn phương pháp và kết luận rằng mức giá đang áp dụng nằm trong "khoảng giá trị thị trường" chấp nhận được theo chuẩn mực của OECD và Việt Nam.

Xem thêm: Cách tính chi phí lãi vay trong giao dịch liên kết

4. Những thách thức khi định giá các tài sản vô hình và dịch vụ

Định giá các giao dịch liên quan đến tài sản vô hình (nhãn hiệu, bản quyền) và dịch vụ quản lý là lĩnh vực thường xuyên bị cơ quan thuế "bóc tách" chi phí.

Thách thức lớn nhất đối với tài sản vô hình là xác định giá trị gia tăng mà nó mang lại cho hoạt động kinh doanh tại Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp trả phí bản quyền lớn cho công ty mẹ ở nước ngoài nhưng lại không chứng minh được tài sản vô hình đó giúp tăng doanh thu hay giảm chi phí tại chỗ, dẫn đến toàn bộ khoản phí bị loại. Đối với phí dịch vụ quản lý, thách thức nằm ở việc chứng minh dịch vụ đó có thực tế phát sinh và mang lại lợi ích trực tiếp.

Cơ quan thuế thường yêu cầu các minh chứng như báo cáo kết quả công việc, email trao đổi, hoặc các tài liệu bàn giao dự án. Nếu thiếu các tài liệu này, phí dịch vụ rất dễ bị xem là khoản chuyển lợi nhuận núp bóng, khiến doanh nghiệp chịu các mức phạt và truy thu thuế rất nặng nề theo Luật Quản lý thuế 2019.

5. Câu hỏi thường gặp về cách xác định giá giao dịch liên kết

Nếu dữ liệu thị trường tại Việt Nam không đầy đủ thì làm thế nào?

Trong trường hợp dữ liệu tại Việt Nam hạn chế, doanh nghiệp có thể sử dụng dữ liệu từ các khu vực địa lý tương đồng (như Đông Nam Á) có điều kiện kinh tế tương đương. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần thực hiện các điều chỉnh cần thiết để đảm bảo tính phù hợp và phải giải trình rõ ràng về lý do chọn nguồn dữ liệu thay thế này.

Có bắt buộc phải thuê đơn vị độc lập để xác định giá không?

Pháp luật không bắt buộc phải thuê đơn vị độc lập, tuy nhiên việc này là rất cần thiết cho các doanh nghiệp có giao dịch lớn hoặc phức tạp. Các đơn vị tư vấn có kinh nghiệm và công cụ dữ liệu chuyên dụng sẽ giúp doanh nghiệp lập hồ sơ khách quan, tăng sự tin tưởng của cơ quan thuế đối với báo cáo.

Khoảng giá trị thị trường là gì và tại sao cần xác định nó?

Khoảng giá trị thị trường là tập hợp các mức giá hoặc biên lợi nhuận thu được từ các giao dịch độc lập tương đương. Mục tiêu của việc xác định khoảng này là để chứng minh mức giá doanh nghiệp đang áp dụng nằm trong dải an toàn, từ đó loại bỏ khả năng bị cơ quan thuế nghi ngờ có hành vi chuyển giá.

Cách xác định giá giao dịch liên kết cần được thực hiện dựa trên nền tảng số liệu thực tế và căn cứ pháp lý vững chắc. Để đảm bảo doanh nghiệp không gặp rủi ro bị xử phạt không nộp phụ lục giao dịch liên kết hoặc bị ấn định thuế sai lệch, hãy liên hệ Công ty kế toán ACC để được đội ngũ chuyên gia của chúng tôi tư vấn và xây dựng chính sách giá tối ưu nhất.