Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công ty dịch vụ kế toán ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Tính phù hợp của phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang theo chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 (VAS 02) về Hàng tồn kho, sản phẩm dở dang phải được đánh giá theo chi phí thực tế, bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung phân bổ hợp lý. Phương pháp chỉ sử dụng chi phí nguyên vật liệu trực tiếp có thể áp dụng trong một số trường hợp đơn giản, như quy trình sản xuất đồng đều và chi phí khác không đáng kể. Tuy nhiên, nếu chi phí nhân công và chi phí chung chiếm tỷ trọng lớn ở giai đoạn cuối quy trình sản xuất, phương pháp này có thể không phản ánh đầy đủ bản chất kinh tế, dẫn đến việc đánh giá thấp giá trị sản phẩm dở dang. Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định chi phí sản xuất sản phẩm phải được phân bổ toàn bộ, đảm bảo tính nhất quán và phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế của doanh nghiệp.

Xem thêm: Trường hợp doanh nghiệp có khoản phải thu đã được xử lý xóa sổ từ năm trước nhưng năm nay khách hàng bất ngờ thanh toán lại một phần, khoản thu này hạch toán thế nào?

Tác động đến giá trị tồn kho cuối kỳ

Việc chỉ tính chi phí nguyên vật liệu trực tiếp có thể làm sai lệch đáng kể giá trị tồn kho cuối kỳ, đặc biệt khi sản phẩm dở dang đã tiến gần đến giai đoạn hoàn thành. Theo VAS 02, chi phí sản xuất chung và nhân công phải được phân bổ dựa trên mức độ hoàn thành của sản phẩm, ví dụ sử dụng phương pháp đơn vị tương đương hoặc tỷ lệ hoàn thành. Nếu bỏ qua các chi phí này, giá trị tồn kho sẽ bị đánh giá thấp hơn thực tế, dẫn đến lợi nhuận kỳ hiện tại bị thổi phồng (do chi phí sản xuất được ghi nhận muộn hơn) và ảnh hưởng đến báo cáo tài chính tổng thể. Thông tư 133/2016/TT-BTC (áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa) tại Phụ lục 4 cũng nhấn mạnh việc phân bổ chi phí phải đảm bảo tính chính xác, tránh sai lệch có thể dẫn đến kiểm toán phát hiện và điều chỉnh.

Yêu cầu thay đổi phương pháp đánh giá

Xem thêm: Trường hợp khoản đầu tư tài chính dài hạn được ghi nhận theo phương pháp vốn chủ sở hữu nhưng đơn vị nhận đầu tư lỗ liên tục làm giảm giá trị khoản đầu tư xuống gần bằng 0, có tiếp tục ghi nhận phần lỗ tương ứng nữa không?

Doanh nghiệp không bắt buộc phải thay đổi phương pháp đánh giá ngay lập tức trừ khi phương pháp hiện tại không còn phù hợp hoặc gây sai lệch đáng kể báo cáo tài chính, theo quy định tại VAS 02 và Thông tư 99/2025/TT-BTC (về nguyên tắc kế toán nhất quán). Nếu phát hiện sai lệch, doanh nghiệp cần đánh giá tác động định lượng (ví dụ: tính toán chênh lệch chi phí bị bỏ sót) và quyết định thay đổi, ghi nhận như thay đổi chính sách kế toán theo VAS 29 (Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và sai sót). Việc thay đổi phải được áp dụng hồi tố nếu ảnh hưởng đến các kỳ trước, và thông báo trong thuyết minh báo cáo tài chính. Doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến kiểm toán viên để xác định mức độ sai lệch và lựa chọn phương pháp thay thế phù hợp, như phương pháp chi phí đầy đủ hoặc FIFO với phân bổ chi phí toàn diện.

Việc tuân thủ đúng phương pháp đánh giá hàng tồn kho theo VAS 02 giúp đảm bảo tính trung thực của báo cáo tài chính, tránh rủi ro kiểm toán và tối ưu hóa quản lý chi phí sản xuất. Đồng thời, nó hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra quyết định kinh doanh chính xác hơn, giảm thiểu sai sót thuế và tăng uy tín với đối tác. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công ty dịch vụ kế toán ACC.