Việc nắm vững khái niệm giao dịch liên kết là bước tiên quyết giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật thuế, tránh các rủi ro bị cơ quan quản lý ấn định thuế hoặc xử phạt hành chính trong quá trình vận hành. Để hiểu rõ bản chất, phạm vi áp dụng và những nghĩa vụ đi kèm, chúng ta sẽ cùng phân tích chi tiết các quy định hiện hành cùng Công ty kế toán ACC.

1. Giao dịch liên kết là gì? Tìm hiểu thêm

Trong môi trường kinh doanh hiện đại, các tập đoàn thường tổ chức hoạt động thông qua mạng lưới công ty con, công ty liên kết nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Căn cứ theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, giao dịch liên kết được hiểu là các giao dịch mua, bán, trao đổi, cho thuê, cho vay hoặc chuyển nhượng tài sản giữa các bên có quan hệ liên kết với nhau. Mối quan hệ này tồn tại khi một bên tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào bên kia, hoặc cả hai bên đều chịu sự kiểm soát của một chủ thể thứ ba.

Bản chất của các giao dịch này không sai, nhưng chúng tiềm ẩn nguy cơ bị lạm dụng để điều chỉnh lợi nhuận giữa các đơn vị nhằm giảm bớt nghĩa vụ thuế. Do đó, Luật Quản lý thuế 2019 và các văn bản hướng dẫn đã thiết lập các khung khổ pháp lý chặt chẽ để đảm bảo rằng mọi hoạt động giữa các bên liên kết đều phải tuân thủ nguyên tắc giá thị trường, không được phép lợi dụng mối quan hệ thân thiết để thực hiện các hành vi trục lợi thuế.

2. Các tiêu chí xác định mối quan hệ liên kết trong doanh nghiệp

Việc xác định mình có thuộc đối tượng chịu sự điều chỉnh của quy định này hay không đòi hỏi doanh nghiệp phải rà soát kỹ lưỡng cấu trúc sở hữu và quyền điều hành.  

Kiểm tra tỷ lệ sở hữu vốn góp.

Mối quan hệ liên kết được xác định nếu một doanh nghiệp nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu doanh nghiệp kia. Tỷ lệ này bao gồm cả sở hữu trực tiếp qua cổ phần hoặc gián tiếp thông qua các công ty trung gian khác trong cùng một hệ sinh thái tập đoàn. Doanh nghiệp cần lập bảng kê chi tiết toàn bộ các cổ đông lớn và tỷ lệ sở hữu tại các đơn vị liên quan để đảm bảo không bỏ sót bất kỳ mối quan hệ sở hữu nào theo quy định của pháp luật.

Rà soát quyền điều hành và quản lý nhân sự.

Mối quan hệ liên kết còn được xác định khi một bên điều hành hoặc kiểm soát bên kia, thông qua việc chỉ định hơn 50% số thành viên ban điều hành hoặc nắm giữ quyền quyết định các chính sách tài chính, kinh doanh quan trọng. Điều này bao gồm cả các trường hợp các cá nhân có mối quan hệ gia đình (vợ, chồng, cha mẹ, con cái, anh chị em ruột) trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia quản lý, điều hành cả hai doanh nghiệp, tạo nên sự kiểm soát thực tế đối với hoạt động của cả hai đơn vị.

Đánh giá dựa trên các khoản vay và bảo lãnh nợ.

Mối quan hệ liên kết được hình thành nếu một doanh nghiệp cho doanh nghiệp khác vay vốn với số tiền bằng ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu và chiếm trên 50% tổng dư nợ trung và dài hạn của bên đi vay. Đây là quy định nhằm kiểm soát việc các doanh nghiệp sử dụng hình thức nợ vay để thực hiện hành vi chuyển vốn, chuyển lợi nhuận một cách tinh vi, từ đó tránh thuế thu nhập doanh nghiệp thông qua việc chi trả lãi vay quá mức cho bên liên kết.

Xem thêm: Giao dịch liên kết tiếng Anh là gì? Dịch nghĩa

3. Nghĩa vụ kê khai và lập hồ sơ chứng minh tính minh bạch

Sau khi xác định có phát sinh các giao dịch, doanh nghiệp cần tuân thủ các nghĩa vụ kê khai theo đúng mẫu biểu và thời hạn quy định của cơ quan thuế.

Bước 1: Thực hiện kê khai thông tin giao dịch liên kết.

Tại tờ khai quyết toán thuế TNDN hằng năm, doanh nghiệp bắt buộc phải điền thông tin vào các phụ lục giao dịch liên kết theo mẫu quy định của Thông tư 80/2021/TT-BTC. Doanh nghiệp phải mô tả đầy đủ các loại giao dịch, giá trị thực hiện và phương pháp định giá đã áp dụng. Việc kê khai trung thực là bước quan trọng nhất để cơ quan thuế xác định mức độ rủi ro, từ đó quyết định xem doanh nghiệp có cần phải tiến hành thanh tra chuyên sâu hay không.

Bước 2: Lập bộ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết.

Ngoài việc kê khai trên tờ khai thuế, doanh nghiệp phải xây dựng bộ hồ sơ xác định giá, bao gồm hồ sơ quốc gia, hồ sơ toàn cầu và báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (nếu có). Trong bộ hồ sơ này, doanh nghiệp phải trình bày rõ phân tích về chức năng, tài sản và rủi ro của từng bên trong giao dịch.

Bước 3: Lưu trữ và sẵn sàng giải trình.

Theo quy định, bộ hồ sơ này phải được lưu trữ tại trụ sở doanh nghiệp và sẵn sàng cung cấp trong thời hạn 30 ngày làm việc kể từ khi nhận được yêu cầu của cơ quan thuế. Việc lưu trữ hồ sơ khoa học không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian chuẩn bị tài liệu khi có thanh tra, mà còn thể hiện sự nghiêm túc, tính chuyên nghiệp trong việc quản trị tài chính, giúp hạn chế rủi ro bị ấn định thuế một cách đáng kể.

Xem thêm: Cách xác định giá giao dịch liên kết chi tiết

4. Những hệ lụy pháp lý khi không tuân thủ quy định

Việc coi nhẹ các quy định về quản lý giao dịch liên kết sẽ đẩy doanh nghiệp vào tình thế khó khăn với các mức phạt nặng nề và thiệt hại kinh tế trực tiếp.

Sai lầm đầu tiên mà nhiều doanh nghiệp mắc phải là không kê khai đầy đủ các giao dịch phát sinh. Khi bị phát hiện, cơ quan thuế có quyền áp dụng khung hình phạt cho hành vi khai sai thuế, cộng với số tiền thuế thiếu và tiền chậm nộp.

Sai lầm thứ hai là việc không lập hồ sơ xác định giá đúng chuẩn, dẫn đến việc cơ quan thuế tự sử dụng cơ sở dữ liệu của mình để ấn định mức giá mới cao hơn, khiến doanh nghiệp phải nộp thuế bổ sung trên lợi nhuận giả định.

Sai lầm thứ ba là sự thiếu minh bạch trong các khoản phí dịch vụ quản lý hoặc phí bản quyền. Nếu doanh nghiệp không chứng minh được tính thực tế của các khoản phí này, cơ quan thuế sẽ loại trừ toàn bộ khỏi chi phí hợp lý khi tính thuế TNDN, gây thiệt hại nghiêm trọng đến dòng tiền của đơn vị.

5. Câu hỏi thường gặp về quản lý các giao dịch liên kết

Doanh nghiệp nào thuộc diện miễn trừ lập hồ sơ xác định giá?

Theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp có quy mô nhỏ hoặc các giao dịch liên kết có giá trị thấp được miễn một số biểu mẫu trong hồ sơ xác định giá. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện kê khai thông tin giao dịch liên kết trên tờ khai thuế hàng năm theo quy định.

Giá giao dịch liên kết có được phép thấp hơn giá thị trường không?

Không, giá giao dịch liên kết bắt buộc phải tuân thủ nguyên tắc giá thị trường. Nếu doanh nghiệp bán hàng cho bên liên kết với giá thấp hơn thị trường nhằm chuyển lợi nhuận, cơ quan thuế có quyền ấn định lại giá bán và truy thu thuế dựa trên mức giá thị trường của các giao dịch độc lập tương tự.

Bộ hồ sơ xác định giá cần được cập nhật bao lâu một lần?

Doanh nghiệp cần cập nhật hồ sơ xác định giá định kỳ hằng năm để phản ánh đúng thực trạng hoạt động và các biến động của thị trường. Việc sử dụng dữ liệu cũ hoặc hồ sơ từ nhiều năm trước mà không có sự cập nhật sẽ làm giảm tính thuyết phục khi cơ quan thuế thực hiện kiểm tra.

Giao dịch liên kết là một nội dung phức tạp nhưng cực kỳ quan trọng trong công tác quản lý thuế của doanh nghiệp. Để đảm bảo tính minh bạch, tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế, hãy liên hệ Công ty kế toán ACC để được tư vấn và hỗ trợ toàn diện nhất.