Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công ty dịch vụ kế toán ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Cơ sở pháp lý

Việc hạch toán và xác định giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất được quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, và Thông tư 20/2026/TT-BTC (bổ sung hướng dẫn chi tiết về tập hợp và phân bổ chi phí sản xuất). Theo các quy định này, giá thành sản phẩm được tính dựa trên nguyên tắc tập hợp đầy đủ, chính xác các chi phí liên quan đến quá trình sản xuất, đảm bảo phản ánh đúng giá trị thực tế của thành phẩm khi nhập kho.

Các thành phần cấu thành giá thành sản phẩm

Giá thành sản phẩm nhập kho (tài khoản 155) được xác định bằng tổng hợp các chi phí sản xuất đã được tập hợp vào tài khoản 154 (chi phí sản xuất kinh doanh dở dang) trong kỳ. Cụ thể, giá thành bao gồm ba thành phần chính sau:

Xem thêm: Cho em hỏi về hạch toán nhượng bán TSCĐ. Công ty em bán một máy móc cũ chưa khấu hao hết. Em phải ghi giảm TSCĐ, thu hồi tiền, và hạch toán lỗ/lãi. Trình tự các bút toán thế nào?

• Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Bao gồm giá trị nguyên vật liệu, vật liệu phụ được xuất kho cho sản xuất (hạch toán Nợ 154 / Có 152, 153). Giá trị này được tính theo phương pháp kê khai thường xuyên hoặc kiểm kê định kỳ, dựa trên hóa đơn nhập kho và chứng từ xuất kho.
• Chi phí nhân công trực tiền tiếp: Là tiền lương, phụ cấp và các khoản đóng góp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho công nhân trực tiếp sản xuất (hạch toán Nợ 154 / Có 334, 622). Chi phí này được trích từ bảng chấm công và hợp đồng lao động.
• Chi phí sản xuất chung: Bao gồm khấu hao tài sản cố định, sửa chữa máy móc, điện nước, quản lý xưởng sản xuất (hạch toán Nợ 154 / Có 627). Chi phí này được phân bổ theo định mức hoặc tỷ lệ phù hợp với quy mô sản xuất.

Tất cả các chi phí phải được chứng từ hóa đầy đủ, loại trừ các khoản không thuộc giá thành như chi phí bán hàng hoặc quản lý doanh nghiệp.

Quy trình xác định giá thành sản phẩm nhập kho

Quy trình xác định giá thành được thực hiện cuối kỳ (thường là cuối tháng hoặc cuối quý), sau khi tập hợp đầy đủ chi phí vào tài khoản 154. Dưới đây là các bước cụ thể theo hướng dẫn tại Thông tư 99/2025/TT-BTC:

Bước 1: Tập hợp chi phí sản xuất

Thu thập và ghi nhận tất cả chi phí phát sinh trong kỳ vào tài khoản 154, phân loại theo từng loại chi phí (nguyên vật liệu, nhân công, sản xuất chung). Doanh nghiệp cần lập bảng tổng hợp chi phí dựa trên chứng từ gốc như phiếu nhập/xuất kho, bảng lương, hóa đơn dịch vụ. Việc này đảm bảo tính chính xác, tránh sai sót trong phân bổ sau này.

Bước 2: Phân bổ chi phí dở dang và hoàn thành

Xem thêm: Mình muốn hỏi về trường hợp mua hàng hóa nhập kho nhưng bị thiếu so với hóa đơn. Khi nhận hàng, em kiểm đếm thấy thiếu 10 triệu. Em phải hạch toán thế nào? Chờ xử lý hay ghi nhận theo số thực nhập?

Xác định phần chi phí thuộc sản phẩm hoàn thành và phần dở dang (nếu có). Sử dụng phương pháp định mức hoặc tỷ lệ (ví dụ: phân bổ theo giờ công hoặc đơn vị sản phẩm). Nếu sản xuất liên tục, áp dụng công thức: Giá thành hoàn thành = Tổng chi phí kỳ trước dở dang + Chi phí phát sinh kỳ này – Chi phí dở dang kỳ sau. Bảng phân bổ phải được phê duyệt bởi kế toán trưởng.

Bước 3: Tính và hạch toán giá thành

Tính tổng giá thành sản phẩm hoàn thành bằng cách cộng các thành phần chi phí đã phân bổ. Sau đó, hạch toán chuyển giá thành vào kho thành phẩm: Nợ TK 155 (giá thành sản phẩm) / Có TK 154 (tổng giá thành). Đồng thời, ghi nhận số dư dở dang cuối kỳ trên TK 154 nếu sản xuất chưa hoàn tất. Quy trình này phải hoàn thành trước khi lập báo cáo tài chính kỳ, đảm bảo tuân thủ nguyên tắc kế toán kép.

Lưu ý, nếu doanh nghiệp áp dụng phương pháp giá gốc hoặc giá bán, cần điều chỉnh thêm theo quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC để tránh sai lệch lợi nhuận.

Việc tuân thủ quy trình trên giúp doanh nghiệp phản ánh đúng giá vốn hàng bán, tránh rủi ro kiểm toán và tối ưu hóa quản lý chi phí sản xuất. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công ty dịch vụ kế toán ACC.