Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công ty dịch vụ kế toán ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Cơ sở pháp lý liên quan

Theo quy định tại Luật Kế toán 2015, doanh nghiệp phải ghi nhận doanh thu một cách trung thực, hợp lý và phù hợp với bản chất kinh tế của giao dịch. Cụ thể, Điều 4 Luật Kế toán 2015 nhấn mạnh nguyên tắc ghi nhận doanh thu khi hoàn thành nghĩa vụ thực hiện và có thể ước tính đáng tin cậy.

Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, trong đó VAS 14 (Doanh thu và thu nhập khác) quy định tại Khoản 8 và Khoản 9 rằng doanh thu từ bán hàng phải được ghi nhận khi chuyển giao rủi ro và lợi ích liên quan đến hàng hóa, nhưng nếu giao dịch bao gồm nhiều yếu tố (multiple deliverables) như chương trình tích điểm thưởng, doanh nghiệp cần phân bổ doanh thu dựa trên giá trị hợp lý của từng yếu tố. Phần giá trị tương ứng với nghĩa vụ thực hiện trong tương lai (như quy đổi điểm thành hàng hóa) phải được ghi nhận là doanh thu chưa thực hiện (deferred revenue), tức là khoản phải trả khách hàng theo tài khoản 3387.

Xem thêm: Trong trường hợp doanh nghiệp nhận tài trợ bằng tiền để đầu tư mua sắm tài sản phục vụ hoạt động, khoản tài trợ này được ghi nhận ngay vào thu nhập hay phân bổ dần tương ứng với thời gian khấu hao tài sản?

Thông tư 69/2025/TT-BTC quy định hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp, tại đó khoản doanh thu chưa thực hiện từ chương trình khuyến mãi như tích điểm được hạch toán vào tài khoản 3387 – Phải trả, phải nộp khác, và chỉ ghi nhận vào doanh thu khi thực hiện nghĩa vụ (quy đổi điểm).

Phân tích tình huống chương trình tích điểm thưởng

Trong trường hợp doanh nghiệp thương mại áp dụng chương trình tích điểm thưởng kéo dài nhiều năm, nơi khách hàng tích lũy điểm từ giao dịch mua hàng và quy đổi thành hàng hóa trong tương lai, giao dịch bán hàng ban đầu không chỉ bao gồm việc chuyển giao hàng hóa mà còn tạo ra nghĩa vụ thực hiện bổ sung (obligation to deliver goods in exchange for points). Điều này được coi là giao dịch có nhiều thành phần theo VAS 14, vì điểm thưởng đại diện cho quyền lợi khách hàng có thể thực hiện sau này, dẫn đến rủi ro doanh nghiệp phải cung cấp hàng hóa mà không nhận thêm tiền.

Do đó, tại thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng ban đầu, doanh nghiệp bắt buộc phải tách riêng phần giá trị liên quan đến điểm thưởng để ghi nhận doanh thu chưa thực hiện. Việc không tách riêng có thể dẫn đến ghi nhận doanh thu ảo, vi phạm nguyên tắc thận trọng và trung thực trong kế toán, đồng thời ảnh hưởng đến báo cáo tài chính, có thể bị cơ quan thuế kiểm tra và xử phạt theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (mức phạt đối với hành vi ghi nhận doanh thu không đúng quy định).

Xem thêm: Khi phát sinh giao dịch bán và thuê lại cùng một tài sản trong thời gian ngắn, vậy kế toán cần xem xét bản chất kinh tế của giao dịch để ghi nhận như bán thật hay chỉ là giao dịch tài chính vay vốn trá hình?

Để thực hiện đúng, doanh nghiệp cần ước tính giá trị hợp lý của điểm thưởng dựa trên tỷ lệ quy đổi dự kiến (ví dụ: giá bán lẻ của hàng hóa quy đổi chia cho số điểm tương ứng, nhân với tỷ lệ điểm dự kiến được sử dụng thực tế, thường từ 70-90% dựa trên dữ liệu lịch sử). Phần doanh thu từ bán hàng được phân bổ như sau:

• Ghi nhận doanh thu ngay lập tức cho phần hàng hóa/dịch vụ chính (tài khoản 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ).
• Ghi nhận phần giá trị điểm thưởng vào doanh thu chưa thực hiện (tài khoản 3387), đồng thời ghi nợ tương ứng vào chi phí khuyến mãi nếu cần (tài khoản 642 – Chi phí quản lý doanh nghiệp).

Khi khách hàng quy đổi điểm trong tương lai, doanh nghiệp chuyển khoản doanh thu chưa thực hiện từ tài khoản 3387 sang tài khoản 511, đồng thời ghi nhận chi phí hàng hóa quy đổi (tài khoản 632 – Giá vốn hàng bán). Việc ước tính phải được xem xét định kỳ (ít nhất hàng quý) để điều chỉnh nếu có thay đổi đáng kể về tỷ lệ sử dụng điểm, đảm bảo phù hợp với VAS 14 và Thông tư 69/2025/TT-BTC.

Tuân thủ quy định này giúp doanh nghiệp đảm bảo báo cáo tài chính phản ánh đúng tình hình kinh tế, tránh rủi ro kiểm toán và tối ưu hóa dòng tiền. Đồng thời, nó hỗ trợ quản lý chương trình khuyến mãi hiệu quả hơn, tăng lòng trung thành khách hàng mà không ảnh hưởng đến lợi nhuận thực tế. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công ty dịch vụ kế toán ACC.