Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công ty dịch vụ kế toán ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Quyền yêu cầu chứng minh nguồn tiền của cơ quan thanh tra thuế

Cơ quan thuế có quyền yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nguồn gốc vốn đầu tư, bao gồm các khoản vay cá nhân, trong quá trình thanh tra theo quy định tại Điều 109 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14. Mặc dù thanh tra tập trung vào năm 2023-2024, nhưng nếu khoản vay năm 2025 được sử dụng để mua đất mở rộng nhà xưởng (liên quan đến tài sản kinh doanh), cơ quan thuế có thể mở rộng kiểm tra nguồn tiền để xác định tính hợp pháp và tránh nghi ngờ trốn thuế hoặc nguồn gốc bất hợp pháp. Việc chưa lập hợp đồng vay và không trả lãi không làm mất quyền yêu cầu này, nhưng sẽ làm khó khăn trong việc chứng minh, dẫn đến rủi ro ấn định thuế nếu không cung cấp đủ chứng cứ.

Tính hợp pháp của khoản vay cá nhân không lãi và cách chứng minh

Xem thêm: Công ty em nhận tiền đặt cọc giữ chỗ dự án bất động sản nhưng sau đó dự án không triển khai và phải trả lại tiền cho khách, vậy khoản tiền đặt cọc này trước đó có phải kê khai thuế không?

Khoản vay cá nhân 20 tỷ đồng để mua đất mở rộng nhà xưởng là hợp pháp theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, cho phép vay không lãi nếu các bên thỏa thuận miệng hoặc bằng văn bản, miễn là không vi phạm quy định về nguồn tiền bất hợp pháp. Tuy nhiên, để chứng minh nguồn tiền khi thanh tra, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ đầy đủ nhằm tránh bị coi là thu nhập chịu thuế. Các chứng cứ chính bao gồm:

• Giấy tờ chứng minh nguồn tiền của cá nhân cho vay (sao kê tài khoản ngân hàng, hợp đồng mua bán tài sản trước đó, hoặc xác nhận thu nhập từ cơ quan thuế cá nhân).
• Biên bản bàn giao tiền vay (nếu có giao dịch chuyển khoản, cần sao kê ngân hàng; nếu tiền mặt, cần biên nhận có chữ ký hai bên và nhân chứng).
• Hợp đồng mua đất và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chứng minh mục đích sử dụng cho mở rộng nhà xưởng (liên kết với hoạt động kinh doanh).
• Nếu chưa có hợp đồng vay, nên bổ sung lập hợp đồng muộn theo mẫu tại Phụ lục Thông tư 20/2026/TT-BTC, kèm cam kết không tính lãi để làm rõ tính chất vay nợ.

Nếu không chứng minh được, cơ quan thuế có thể coi khoản tiền là vốn góp không kê khai hoặc thu nhập khác, dẫn đến truy thu thuế.

Xem thêm: Công ty em có ký hợp đồng gia công cho đối tác nước ngoài, nguyên vật liệu nhập khẩu miễn thuế theo loại hình gia công, sau đó có phần dư thừa bán nội địa, vậy có phải kê khai bổ sung thuế nhập khẩu và VAT không?

Khả năng ấn định thuế thu nhập khác

Theo Điều 50 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, cơ quan thuế có quyền ấn định thuế nếu doanh nghiệp không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ thông tin về nguồn tiền, đặc biệt khi khoản vay cá nhân được sử dụng cho mục đích kinh doanh. Trong trường hợp này, nếu không chứng minh được tính chất vay nợ, khoản 20 tỷ đồng có thể bị ấn định là thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025) hoặc thu nhập khác của cá nhân (theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 sửa đổi, với mức thuế từ 5% đến 20% tùy loại). Mức phạt chậm nộp thuế trên số tiền chậm nộp, và phạt vi phạm hành chính trên số thuế truy thu theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP. Doanh nghiệp nên chủ động bổ sung hồ sơ để tránh ấn định, vì quyết định ấn định có thể khiếu nại theo Điều 111 Luật Quản lý thuế.

Việc tuân thủ đầy đủ quy định về chứng minh nguồn tiền giúp doanh nghiệp tránh rủi ro truy thu thuế, phạt hành chính và duy trì uy tín với cơ quan nhà nước. Đồng thời, nó đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính, hỗ trợ phát triển bền vững. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công ty dịch vụ kế toán ACC.